به نام دانای راز 

استعداد   یابی در ورزش

استعدادیابی موضوعی   است که در دنیای ورزش اهمیت ویژه ای دارد . شناسایی عوامل موفقیت راه را برای رسیدن به قله افتخار هموار می   کند . این که مشخص شود چه ویژگی هایی ورزشکاران معمولی را از ورزشکاران نخبه متمایز   می سازد کاری بس دشوار استفرآيند كشف ورزشكاران با استعداد، براي شركت در يك برنامه   تمريني سازماندهي شده ، يكي از مهم ترين موضوعاتي است كه امروزه در ورزش مطرح   است همه افراد مي توانند آواز خواندن ، نقاشي كردن يا نواختن يك ساز را بياموزند   اما افراد كمي به سطوح بالاي مهارت و چيرگي دست مي يابند.

بنابراين، در ورزش،به منزله   يك هنر،كشف افراد با استعداد و انتخاب آنها در سنين پايين و سپس هدايت،نظارت و   ارزيابي آنها در صعود به بالاترين سطح از مهارت اهميت زيادي دارد.

در بسياري از كشورها و از   جمله ايران،مشغول شدن جوانان در ورزشي خاص بيشتر بر پايه سنت ، آرزوها و علايق   فردي استوار است و به محبوبيت آن ورزش،فشار والدين،تخصص معلمان مدارس و بالاخره   فراهم بوده امكانات ورزش مورد نظر بستگي دارد.استعداديابي مفهوم تازه اي در ورزش   نيست و اگرچه در كشورهاي غربي به طور كلي كمتر به آن پرداخته شده است كشورهاي   اروپايي شرقي از اواخر دهه 1960و اوايل دهه 1970 برنامه هاي ويژه اي براي   شناسايي ورزشكاران مستعد داشته اند. برنامه هاي استعداديابي در اين كشورها شامل   ارزيابي اوليه ويژگيهاي حركتي (مهارتي)،جسماني (پيكر سنجي) و رفتاري تعداد زيادي   از كودكان و حتي تمامي دانش آموزان مدارس بود.

مثلث متخصصان علوم   ورزشي،متخصصان طب ورزشي و مربيان مي تواند نقش مهمي در اجراي فرآيند استعداديابي   ورزشكاران بر عهده داشته باشد. اين مجموعه اطلاعات منظم و مفيدي را در اختيار   فرد قرار مي دهند تا در مورد اشتغال به ورزشي خاص تصميم گيري كند.دستيابي به اوج   عملكرد ورزشي نيازمند ورزشكاراني با ويژگيهاي بيولوژيكي خاص، تواناييهاي زيست   حركتي برجسته، ويژگيهاي روان شناختي قوي و برنامه هاي تمريني علمي با بهره گيري   از متخصصان علوم ورزشي و امكانات كافي است.بنابراين، براي عملي شدن فرآيند   استعداديابي در ورزش معيارهاي خاصي مد نظر است از جمله برخورداري از سلامت كامل   جسماني و رواني ، برخورداري از اندازه هاي پيكر سنجي مناسب، دارا بودن ويژگيهاي   وراثتي برجسته، برخورداري از امكانات ورزشي كافي، مهيا بودن شرايط محيطي مناسب و   سرانجام دسترسي به متخصصان علوم ورزشي.

معيارهاي به كارگرفته شده   براي استعداديابي در هر رشته ورزشي بايد اختصاص به آن ورزش داشته باشند؛ براي   مثال،معيارهاي لازم در ورزش بسكتبال عبارت اند از : قد و دستهاي بلند،توان هوازي   بالا ،ظرفيت هوازي بالا، هماهنگي ،مقاومت در برابر خستگي و فشار رواني،هوش   تاكتيكي و روحيه همكاري.زمان شروع مرحله بعدي استعداديابي براي هدايت برگزيدگان   به سوي تمرينهاي اختصاصي نيز در مورد هر ورزش متفاوت است؛ براي مثال،شروع اين   مرحله ورزشهاي ژيمناستيك،شنا و اسكيت نمايشي از نه تا ده سالگي و در مورد   ورزشهاي ديگر براي دختران از ده تا پانزده سالگي و براي پسران از ده تا هفده   سالگي است.در ورزشهاي پاروزني ،بسكتبال و ورزنه برداري ،برنامه هاي استعداديابي   پس از بلوغ اجرا مي شوند.

 

 

راهنمایی برای معیارهای استعداد یابی ورزشی

معیارهای استعدادیابی شامل آزمونها، استانداردها و الگوهای مطلوبی هستند كه یك رشته ورزشی دارا می باشد، بخصوص در فعالیتهای استقامتی یا فعالیتهایی كه حجم بالایی از كار سخت را می طلبند. اساس انتخاب نهایی یك قهرمان ظرفیت كاری و توانایی بدنی برگشت به حالت اولیه او درفواصل بین تمرینات و مسابقات می باشد. دراگان (1978) معیارهای ذیل را برای آزمون های استعداد یابی در نظر گرفته است كه عبارتنداز:

 

دوو میدانی

دوهای سرعت

1- كاهش زمان عكس العمل و افزایش توانایی تكرار فعالیتعای عكس العملی

2- قابلیت تحریك پذیری عصبی – عضلانی

3- هماهنگی و ظرفیت بالای آرامش عضلانی

4- توانایی غلبه بر فشارهای وارده

5- نسبت لگن به قد و پاهای بلند

دوهای نیمه استقامت

1- توان بی هوازی و حداكثر اكسیژن گیری در هر كیلو گرم از وزن بدن

2- تحمل غلظت بالای اسید لاكتیك و كمبود اكسیژن

3- توانایی غلبه بر فشارهای وارده

4- ظرفیت تمركز بالا و توانایی حفظ آن برای مدت طولانی

دوهای استقامتی و پیاده روی

1- قابلیت مصرف اكسیژن بالا در هر كیلو گرم از وزن بدن

2- حجم ضربه ای بالا

3- مقاومت زیاد در برابر خستگی و داشتن انگیزه و استقامت

پرش ها

1- عكس العمل و قدرت انفجاری

2- قد و پاهای بلند

3- توان بی هوازی بالا

4- توانایی غلبه بر فشارهای وارده

5- ظرفیت تمركز بالا و توانایی حفظ آن برای مدت طولانی

پرتابها

1- قد بلند و قامت عضلانی

2- توان بی هوازی بالا

3- عریض بودن شانه ها

4- عكس العمل سریع

5- ظرفیت تمركز بالا و توانایی حفظ آن برای مدت طولانی

بسكتبال

1- قد بلند و دستهای كشیده

2- توان بی هوازی بالا

3- ظرفیت هوازی بالا

4- هماهنگی

5- مقاومت علیه خستگی و فشار

6- هوش تاكتیكی  و روحیه دسته جمعی داشتن

بوكس

1- ظرفیت تمركز بالا

2- شجاعت

3- عكس العمل

4- هماهنگی و هوش تاكتیكی

5- ظرفیت هوازی بالا

6- توان بی هوازی بالا

 

دوچرخه سواری

1- ظرفیت بی هوازی بالا

2- حجم ضربه ای و ظرفیت اكسیژن گیری بالا

3- توانایی غلبه برفشارهای وارده

4- استفامت

شیرجه

1- تعادل دهلیزی ( در گوش میانی)

2- شجاعت

3- هماهنگی

4- ظرفیت تمركز بالا

5- توانایی غلبه براسترس

بدنسازی

1- هماهنگی و روحیه زیبا پرستی

2- تعادل دهلیزی ( گوش میانی)

3- توسعه هماهنگی عصبی – عضلانی

4- ظرفیت هوازی و بی هوازی

 

شمشیربازی

1- عكس العمل سریع

2- هماهنگی

3- هوش تاكتیكی

4- غلبه برخستگی و استرس

5- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

ژیمناستیك

1- هماهنگی، انعطاف پذیری، توان

2- تعادل دهلیزی ( گوش میانی)

3- استقامت

4- ظرفیت غلبه بر فشارهای وارده و تعادل روحی

5- توان بی هوازی بالا

6- قد كوتاه تا متوسط

هاكی

1- قد بلند، دستهای كشیده و عریض بودن شانه ها

2- هوش تاكتیكی، شجاعت، روحیه تعاون

3- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

4- قوی و تنوم

جودو

1- هماهنگی

2- عكس العمل سریع

3- هوش تاكتیكی

4- عریض بودن شانه ها

قایقرانی ( كایاك و كانو)

1- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

2- هماهنگی، تمركز بالا

3- قد بلند، دست و پاهای كشیده و عریض بودن شانه ها

4- مقاومت برعلیه خستگی و استرس

تیراندازی

1- هماهنگی حركتی - بینایی

2- عكس العمل سریع

3- تمركز بالا، مقاومت در برابر خستگی

4- تعادل روانی

 

فوتبال

1- هماهنگی، روحیه فعالیت دسته جمعی

2- مقاومت علیه خستگی و فشار

3- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

4- هوش تاكتیكی

شنا

1- جرم حجمی پایین بدن

2- دستهای كشیده و كف پاهای پهن، عریض بودن شانه ها

3- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

والیبال

1- قد بلند، دستهای كشیده و عریض بودن شانه ها

2- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

3- مقاومت علیه خستگی و استرس

4- هوش تاكتیكی و روحیه دسته جمعی

 

واترپلو

1- قد بلند، عریض بودن شانه ها

2- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

3- هوش تاكتیكی و روحیه دسته جمعی

4- مقاومت علیه خستگی و فشار

وزنه برداری

1- توان بالا

2- عریض بودن شانه ها

3- هماهنگی

4- مقاومت برعلیه خستگی و فشار

 

كشتی

1- هماهنگی و عكس العمل بالا

2- ظرفیت هوازی و بی هوازی بالا

3- هوش تاكتیكی

4- عریض بودن شانه ها، دستهای كشیده